Ο Ειδικός Χειρουργός Μαστού – Μαστολόγος Γιάννης Π. Φύσσας, Διευθυντής της Β΄ Κλινικής Μαστού του Metropolitan General, υπογράφει άρθρο στο in.gr για τις νεότερες εξελίξεις στη θεραπεία του καρκίνου του μαστού και για όσα πρέπει να γνωρίζει κάθε γυναίκα σχετικά με τον έλεγχο του στήθους της.
Η ιδέα ότι ένας καρκίνος του μαστού μπορεί να υποχωρήσει πλήρως μόνο με φαρμακευτική αγωγή, πριν από οποιαδήποτε επέμβαση, ακούγεται σε πολλούς απίθανη. Όπως εξηγεί ο κ. Φύσσας, αυτό δεν είναι πια υπόθεση του μέλλοντος αλλά καθημερινή κλινική πράξη, υπό ορισμένες προϋποθέσεις: να πρόκειται για συγκεκριμένες μορφές της νόσου, η ασθενής να απευθυνθεί στους κατάλληλους γιατρούς και η διάγνωση να γίνει έγκαιρα, πριν εμφανιστούν μεταστάσεις.
Ποιες μορφές καρκίνου του μαστού ανταποκρίνονται στη φαρμακευτική αγωγή
Οι μορφές που μπορούν να εξαλειφθούν με φάρμακα είναι δύο: ο τριπλά αρνητικός και ο HER2 θετικός καρκίνος του μαστού. Μαζί αντιστοιχούν σε περίπου ένα στα τρία περιστατικά καρκίνου του μαστού. Στο παρελθόν θεωρούνταν οι πιο επιθετικές μορφές, με τη δυσμενέστερη πρόγνωση. Σήμερα, οι περισσότερες από αυτές θεραπεύονται, εφόσον διαγνωστούν νωρίς και αντιμετωπιστούν σωστά.
Γιατί η βιοψία είναι το κλειδί της διάγνωσης
Η μαστογραφία, ο υπέρηχος, η μαγνητική τομογραφία και η ψηλάφηση μπορούν να εντοπίσουν ένα ύποπτο εύρημα, όχι όμως να επιβεβαιώσουν με βεβαιότητα ότι πρόκειται για καρκίνο. Το πόσο ύποπτο είναι ένα εύρημα αποτυπώνεται στη μαστογραφία με τον αριθμό BIRADS, σε κλίμακα από 0 έως 6.
Η οριστική διάγνωση γίνεται μόνο με ιστολογική εξέταση. Με τη διαδερμική βιοψία με κόπτουσα βελόνα (core biopsy) λαμβάνεται δείγμα ιστού από το κέντρο του όγκου, υπό τοπική αναισθησία, στο ιατρείο και μέσα σε λίγα λεπτά. Η βιοψία δεν δείχνει μόνο αν υπάρχει καρκίνος, αλλά και το ακριβές είδος του. Αυτό καθορίζει αν ανήκει σε μία από τις δύο μορφές που μπορούν να αντιμετωπιστούν πρώτα με φάρμακα.
Για τον λόγο αυτό, η βιοψία θεωρείται σήμερα απαραίτητη για κάθε ύποπτο συμπαγές ογκίδιο του μαστού. Η παλαιότερη κυτταρολογική εξέταση με λεπτή βελόνα (FNA) δεν επαρκεί πλέον. Μπορεί να δείξει μόνο αν υπάρχει καρκίνος, και αυτό με σημαντική πιθανότητα σφάλματος, χωρίς να προσδιορίζει το είδος του και άρα τη σωστή θεραπεία.
Ποιος γιατρός πρέπει να εξετάζει τους μαστούς
Ο πιο αρμόδιος γιατρός είναι ο ειδικός μαστολόγος – χειρουργός μαστού, σε στενή συνεργασία με ακτινολόγο μαστού και με πρόσβαση σε μαστογραφία, υπερηχογράφημα και κάθε άλλη απαραίτητη εξέταση. Κάθε στήθος είναι διαφορετικό, οπότε και ο έλεγχος πρέπει να προσαρμόζεται στην κάθε γυναίκα.
Καμία ομάδα γιατρών δεν είναι αλάνθαστη. Μια εξειδικευμένη ομάδα με εμπειρία και σύγχρονο εξοπλισμό, όμως, περιορίζει στο ελάχιστο την πιθανότητα να μείνει κάτι αδιάγνωστο.
Προληπτικός έλεγχος μαστών: πότε και κάθε πότε
Ο καρκίνος του μαστού συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, γι’ αυτό ο έλεγχος δεν πρέπει να περιμένει κάποιο ενόχλημα. Κάθε γυναίκα πρέπει να ορίσει μια σταθερή ημερομηνία για τον ετήσιο έλεγχό της, για παράδειγμα κοντά στα γενέθλιά της, ώστε να μην τον ξεχνά.
Επισημαίνει επίσης ότι στον καρκίνο του μαστού ο όρος «πρόληψη» είναι κάπως παραπλανητικός. Δεν υπάρχει τρόπος να αποκλειστεί η νόσος, όπως γίνεται με ένα εμβόλιο. Η αποφυγή γνωστών καρκινογόνων παραγόντων βοηθά, αλλά ο κίνδυνος παραμένει, και αυξάνεται με την ηλικία. Στην πράξη, λοιπόν, πρόληψη σημαίνει έγκαιρη διάγνωση.
Το προτεινόμενο πρόγραμμα ελέγχου ανά ηλικία:
- Από τα 20: επίσκεψη στον μαστολόγο κάθε 1–2 χρόνια, ανάλογα με τα ευρήματα και τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου, με υπερηχογράφημα αν υπάρχει εύρημα.
- Στα 35: η πρώτη μαστογραφία, η λεγόμενη «μαστογραφία αναφοράς», με την οποία συγκρίνονται όλες οι επόμενες.
- Από τα 40: κάθε χρόνο κλινική εξέταση, μαστογραφία και υπερηχογράφημα.
Ακόμη μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια προσφέρει η τρισδιάστατη ψηφιακή μαστογραφία με τομοσύνθεση (3DT) σε συνδυασμό με υπερηχογράφημα. Το όφελος είναι μεγαλύτερο στους «πυκνούς μαστούς», όπου η απλή ψηφιακή μαστογραφία έχει υψηλό ποσοστό σφάλματος.
Η προεγχειρητική θεραπεία στην πράξη
Ο κ. Φύσσας περιγράφει ένα σενάριο που πλέον συναντά συχνά. Μια γυναίκα 42 ετών εντοπίζει στο στήθος της έναν όγκο που μεγαλώνει γρήγορα. Την ίδια ημέρα γίνονται όλες οι απεικονιστικές εξετάσεις και η βιοψία, η οποία δείχνει HER2 θετικό καρκίνο του μαστού. Παλαιότερα, η επιλογή θα ήταν η αφαίρεση ολόκληρου του μαστού ή ο όγκος θα κρινόταν ανεγχείρητος. Σήμερα, αφού ο πλήρης έλεγχος αποκλείσει μεταστάσεις, το ογκολογικό συμβούλιο αποφασίζει προεγχειρητική συστηματική θεραπεία.
Η ασθενής παραπέμπεται πρώτα στους παθολόγους-ογκολόγους για φαρμακευτική αγωγή διάρκειας λίγων μηνών. Πριν από την έναρξή της, τοποθετείται με ειδική βελόνα και τοπική αναισθησία ένα μικροσκοπικό, αδρανές μεταλλικό κλιπ στο κέντρο του όγκου. Το κλιπ λειτουργεί ως δείκτης για να παρακολουθείται η θέση και η εξέλιξη του όγκου. Τα φάρμακα είναι ισχυρά, αλλά γίνονται πολύ καλά ανεκτά.
Στο 70% περίπου των ασθενών, ο όγκος μειώνεται στο μισό μέσα σε 1–2 μήνες και έχει σχεδόν εξαφανιστεί σε 3–4 μήνες. Στους 6 μήνες, η μαστογραφία δείχνει μόνο το κλιπ, χωρίς ίχνος καρκίνου γύρω του. Ακολουθεί μια μικρή επέμβαση, όπου αφαιρείται μόνο η περιοχή γύρω από το κλιπ, για να επιβεβαιωθεί στο μικροσκόπιο ότι δεν έχουν απομείνει ζωντανά καρκινικά κύτταρα. Η ασθενής επιστρέφει στο σπίτι της το μεσημέρι της ίδιας ημέρας.
Στις υπόλοιπες ασθενείς ο όγκος μικραίνει σημαντικά, οπότε η αφαίρεσή του γίνεται πολύ ευκολότερη. Ο κ. Φύσσας εκτιμά ότι στο κοντινό μέλλον το ποσοστό πλήρους ανταπόκρισης θα πλησιάσει το 99%. Σε όλο και περισσότερες περιπτώσεις, το χειρουργείο ίσως να μη χρειάζεται καν.
Τι μπορεί να κάνει κάθε γυναίκα
Το βασικό μήνυμα του άρθρου είναι ότι ο έγκαιρος και ολοκληρωμένος έλεγχος κάνει τη διαφορά. Μία ή δύο ώρες τον χρόνο αρκούν για έναν σωστό έλεγχο μαστών, από εξειδικευμένη ομάδα γιατρών που ακούει την ασθενή και της αφιερώνει τον χρόνο που χρειάζεται. Μια μαστογραφία μόνη της ή μια επίσκεψη στον γυναικολόγο δεν είναι αρκετές.
Παράλληλα, ο τρόπος ζωής παίζει ρόλο: λιγότερο αλκοόλ, υγιεινή διατροφή, άσκηση, λιγότερο άγχος και χρόνος για ό,τι μας ευχαριστεί.
Ολόκληρο το άρθρο του Γιάννη Π. Φύσσα μπορείτε να το διαβάσετε στο in.gr.
